نفت ۱۳۰ دلاری در سناریوی بودجه ایران؛ ۵۰ نفتکش گرفتار و ذخایر شناور تقریباً تخلیه شد
پتروتحلیل- برنامه‌ریزان اقتصادی ایران ممکن است قیمت ۱۳۰ دلار برای هر بشکه نفت را به‌عنوان یکی از سناریوهای بودجه سال مالی آینده، از مارس ۲۰۲۷، در نظر بگیرند. با این حال، مشخص نیست این رقم مبنای اصلی محاسبات بودجه باشد یا صرفاً یک سناریوی احتمالی؛ ضمن اینکه چنین سطح قیمتی با فرض‌های محافظه‌کارانه‌ای که ایران معمولاً در بودجه‌های خود به کار می‌برد، فاصله دارد.
در سوی دیگر، بر اساس گزارش سازمان «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» (UANI)، تا اوایل اکتبر دست‌کم ۵۰ نفتکش حامل نفت ایران به‌دلیل محاصره دریایی آمریکا در داخل خلیج فارس گرفتار شده بودند. طبق داده‌های شرکت تحلیل بازار نفت Kpler، حجم نفت ایران در ذخایر شناور نیز از حدود ۱۵۰ میلیون بشکه پیش از محاصره بنادر ایران در آوریل، به تنها ۸۶۶ هزار بشکه در اواسط اکتبر کاهش یافته است. همچنین داده‌های ردیابی کشتی‌ها از افت شدید صادرات نفت ایران از ماه اوت حکایت دارند.
نکته کلیدی برای بازار نفت: حتی اگر قیمت جهانی نفت افزایش یابد، محدودیت در صادرات و دشواری فروش محموله‌ها می‌تواند مانع تبدیل قیمت‌های بالاتر به درآمد واقعی برای ایران شود. بنابراین، تأثیر این وضعیت بر بازار فقط به قیمت نفت وابسته نیست؛ تداوم اختلال در صادرات ایران، مسیرهای جایگزین تأمین، هزینه حمل‌ونقل و ریسک‌های ژئوپلیتیکی منطقه نیز از عواملی هستند که باید زیر نظر گرفته شوند.
توقف صادرات و پایان حاشیه امن نفت ایران
بر اساس گزارش تازه مؤسسه «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» (UANI) در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، شمار نفتکش‌های حامل نفت و فرآورده‌های نفتی ایران که در امتداد سواحل این کشور گرفتار شده‌اند، به دست‌کم ۵۳ فروند رسیده است. این کشتی‌ها عمدتاً حامل نفت خام، فرآورده‌های نفتی و گاز مایع هستند. طبق همین گزارش، از زمان بازگشت محاصره دریایی آمریکا در ۱۴ ژوئیه، دست‌کم ۵۲ محموله نفتی و پتروشیمی ایران بارگیری شده، اما هیچ نفتکش حامل نفت خام ایران نتوانسته است از خط محاصره در خلیج عمان عبور کند و از اقدامات نیروهای آمریکایی در امان بماند.
یکی از مهم‌ترین تحولات، کاهش شدید ذخایر نفت ایران روی آب در خارج از محدوده محاصره است. شرکت تحلیل بازار انرژی Kpler در گزارش ۲۲ اکتبر خود اعلام کرد که حجم نفت خام و میعانات گازی ایران در نفتکش‌های خارج از این محدوده، در اواسط اکتبر به صفر رسیده است؛ درحالی‌که این ذخایر در مقطعی به حدود ۸۸٫۸ میلیون بشکه رسیده بود. این محموله‌ها پیش‌تر به ایران امکان می‌دادند حتی در زمان محدودیت صادرات مستقیم، همچنان به مشتریان خود، به‌ویژه در چین، نفت تحویل دهد.
فشار بر چین و پالایشگاه‌های مستقل
چین، به‌عنوان مهم‌ترین خریدار نفت ایران، بیش از سایر کشورها در معرض پیامدهای کاهش عرضه قرار دارد. پالایشگاه‌های مستقل این کشور که به خرید نفت تخفیف‌دار ایران وابسته بوده‌اند، اکنون باید برای تأمین خوراک خود به سراغ عرضه‌کنندگان دیگری مانند روسیه، برزیل و کشورهای غرب آفریقا بروند. این جایگزینی به‌معنای رقابت بیشتر برای محموله‌های موجود، افزایش هزینه حمل دریایی و فشار بر حاشیه سود پالایشگاه‌هاست. گزارش‌های بازار نشان می‌دهد کاهش دسترسی به نفت ایران در شرایطی رخ داده که تقاضای پالایشگاهی چین نیز در حال بهبود است.
آیا درآمد نفتی ایران ممکن است به صفر برسد؟
تحلیلگران Kpler هشدار داده‌اند که اگر محاصره ادامه پیدا کند، درآمد حاصل از صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران ممکن است تا اواسط دسامبر به نزدیک صفر برسد؛ زیرا پرداخت خریداران معمولاً یک تا دو ماه پس از تخلیه محموله انجام می‌شود. این برآورد مشروط به ادامه محدودیت‌ها و امکان انتقال درآمدهای حاصل از فروش به ایران است و به معنای توقف تمام درآمدهای نفتی و غیرنفتی کشور نیست. بااین‌حال، از آنجا که فروش نفت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد درآمد دولت ایران را تشکیل می‌دهد، تداوم این وضعیت می‌تواند فشار بر بودجه، بازار ارز و توان تأمین واردات را افزایش دهد.
سه مسیر پیش روی تهران
از نگاه تحلیلگران بازار، ایران در برابر سه مسیر دشوار قرار دارد: ادامه تحمل فشار اقتصادی، رسیدن به توافق برای کاهش محدودیت‌ها یا تشدید تنش‌ها. افزایش فشار مالی ممکن است انگیزه تهران برای مذاکره را تقویت کند، اما احتمال واکنش متقابل و تشدید درگیری‌های دریایی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. Kpler هشدار داده است که هرگونه تشدید تنش می‌تواند با واکنش نظامی آمریکا و سخت‌تر شدن مواضع کشورهای منطقه همراه شود؛ اتفاقی که ریسک اختلال در تردد نفتکش‌ها و عرضه انرژی را بالا می‌برد.
پیامدهای احتمالی برای قیمت جهانی نفت
حذف نفت ایران از بازار، به‌ویژه برای پالایشگاه‌های آسیایی، به معنای نیاز به یافتن منابع جایگزین است. این موضوع می‌تواند قیمت نفت‌های قابل تحویل در کوتاه‌مدت و هزینه حمل را افزایش دهد. بااین‌حال، قیمت جهانی نفت فقط به صادرات ایران وابسته نیست و میزان عرضه سایر تولیدکنندگان، تقاضای چین، سطح ذخایر و وضعیت تردد در تنگه هرمز نیز تعیین‌کننده‌اند. بزرگ‌ترین ریسک بازار، ترکیب کاهش صادرات ایران با اختلال گسترده‌تر در مسیرهای انتقال نفت خلیج فارس است؛ سناریویی که می‌تواند شوک عرضه‌ای به‌مراتب بزرگ‌تر ایجاد کند.
جمع‌بندی: سناریوی نفت ۱۳۰ دلاری در بودجه ایران را باید در کنار محدودیت شدید صادرات بررسی کرد. قیمت بالاتر نفت به‌تنهایی تضمین‌کننده درآمد بیشتر نیست؛ تا زمانی که ایران نتواند محموله‌های خود را به بازار برساند و درآمد آن‌ها را دریافت کند، افزایش قیمت جهانی ممکن است بیش از آنکه به سود بودجه ایران باشد، نشانه تشدید بحران عرضه در بازار جهانی انرژی باشد.
