بورس نفت ابزار توسعه بازار

پتروتحلیل- مهندس‌حبیب‌خلج*: امروزه نفت کالایی استراتژیک حیاتی و سیاسی است و تاثیر بسیاری در پایداری نظام های اقتصادی و حتی اجتماعی جوامع دارد.

اگرچه دیگر حامل های انرژی بخش های زیادی از کارکردهای نفت را به خود اختصاص داده اند ولی باید اذعان کرد تا زمان وجود نفت در بازارهای جهانی، جایگزین کاملی برای آن وجود ندارد. و بنابراین اکثر کشورهای جهان به ویژه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، هرگونه تحول در بازار مربوط به این کالا را با حساسیت دنبال می کنند و از همین روست که حتی کوچک ترین رویدادهایی که مستقیم یا غیر مستقیم به این کالا مرتبط است در نوسان قیمت آن تاثیرگذار است.

با این اوصاف، بی تردید هر عاملی که بخواهد امنیت و ثبات بازار نفت را به طور جدی به مخاطره اندازد با واکنشی فراگیر از سوی کشورهای مصرف کننده عمده و حتی تولید کننده « بسته به میزان و نوع منافع آن کشورها در آن شرایط» روبه رو خواهد شد.

گرچه تا سه دهه پیش ، اوپک نقش مهمی در تعیین قیمت نفت داشت ولی به تدریج با افزایش تولید نفت کشورهای غیر اوپک و معاملات نفت در بورس های نیویورک و لندن، این کشورها نقش اصلی را به عهده گرفتند به نحوی که شاهد بودیم طی سال های اخیر صعود و سقوط قیمت نفت ناشی از اقدامات ، رویدادها و بحران هایی که مستقیم و غیر مستقیم ایالات متحده در آن دخیل بوده است. بیش از نقش اوپک در این خصوص موثر بود و از همین رهگذر معامله گران عمده نفتی توانستند بهای نفت را به قیمت های بی سابقه برسانند و سپس بعد از سقوط ناگهانی مجددا به حالت عادی که پیش بینی معدودی از کارشناسان بازار نفت بود، برسد.

بورس به عنوان بازار منسجم مالی و تجاری ، نقش مهمی درتبادل سهام و کالا دارد و در جمع آوری منافع متضاد طرف های معامله به شیوه ای کارآمد برای تنوع به بازار موثر است.

در این میان بورس نفت به دلایلی که در فوق درباره این کالای مهم اشاره شد، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و نه تنها متولیان آن باید با بازارهاو معاملات رایج در بورس ها آشنایی کامل داشته باشند بلکه باید توانایی ایجاد بسترهای لازم برای استفاده از ابزارها و استراتژی های معاملاتی این بازار از جمله قراردادهای آتی، اختیاری، معاوضه ای ، انواع بیمه و پوشش ریسک را دارا باشند. تا بورس فراتر از یک محل معاملاتی صرف برای خرید و فروش کالا، علاوه بر کاهش ریسک معاملات نفتی وتعدیل نوسان قیمت به یک ابزار توسعه بازار نیز تبدیل گردد.

جدای از کارکردهای سیاسی بورس ها از نگاه عده ای از تحلیل گران خارجی که صرفا از این مقوله به بررسی بورس نفت ایران پرداخته اند، واقعیت این است که نگاهی به آمارهای جهانی دو دهه اخیر گویای آن است که روند تدریجی تغییر جغرافیایی عرضه و تقاضای نفت به شکل آشکارتری دیده خواهد شد و لذا افزایش رکود بورس های منطقه ای متصل به بورس های جهانی ضروری به نظر می رسد. کما این که اکنون بورس نفت سنگاپور این کارکرد را دارد.

فاز اول بورس نفت ایران که در اواخر بهمن ماه سال ۱۳۸۶ راه اندازی شد گرچه پس از افت و خیزهای فراوان توانست در انجام معاملات برخی از فراورده های نفتی پتروشیمی به ثبات نسبی برسد ولی تا تبدیل شدن به بورسی تاثیر گذار دربازار نفت خام فاصله دارد که نه تنها نیازمند نگاهی جدی از طرف مسئولان است بلکه متولیانی می طلبد که نه از منظر بورس اوراق بهادار و فلزات، بلکه از منظر بازار نفت به آن بپردازند.

*مشاور ارشد مستقل طرح های صنعتی