جنگ، صنعت جهانی پلیالفینها را دگرگون کرد
اگر درگیری ادامه پیدا کند و صادرات از طریق تنگه هرمز همچنان مختل بماند، تولیدکنندگان منطقه ناچار خواهند شد مسیرهای جایگزین برای صادرات پیدا کنند؛ فرآیندی که ممکن است سالها زمان ببرد...
پتروتحلیل- درگیری دوباره در خلیج فارس، بار دیگر چشمانداز بازارهای جهانی پلیاتیلن و پلیپروپیلن را دگرگون کرده است. آنچه در ابتدا یک اختلال موقتی به نظر میرسید، اکنون ممکن است به یک مشکل ساختاری تبدیل شود؛ مشکلی که میتواند معادل چندین میلیون تن از عرضه محصولات پتروشیمی خاورمیانه را از بازار جهانی حذف کرده و روند تعدیل ظرفیت تولید را که تنها چند هفته پیش اجتنابناپذیر به نظر میرسید، به تعویق بیندازد.
در این مقاله، به ابعاد این اختلال، پیامدهای آن بر قیمتها، حاشیه سود تولیدکنندگان و امنیت عرضه، نقش مهمی که چین میتواند در تحولات بازار ایفا کند، و همچنین چشماندازی که خریداران و تولیدکنندگان باید در ۱۲ ماه آینده در نظر داشته باشند، پرداختهایم.
همانطور که همیشه، در حال حاضر پرسشها بیش از پاسخها هستند؛ اما شناخت متغیرهای اثرگذار، نخستین گام برای پیشبینی تحولات بازار و تصمیمگیری آگاهانه است.
آغازی انفجاری برای سال ۲۰۲۶
سال ۲۰۲۶ بهمعنای واقعی کلمه با یک انفجار آغاز شد. جنگی که آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز کردند، صنعت جهانی پلیالفینها را بهسرعت و بهشدت تحت تأثیر قرار داد. بازار ابتدا با افزایش شدید قیمت ناشی از کمبود عرضه روبهرو شد، سپس کاهش تقاضا، مقاومت خریداران در برابر قیمتهای بالا و در نهایت، نشانههایی از بازگشت تدریجی به شرایط عادی ظاهر شد.
تنها چند هفته پیش، مسیر پیشروی بازار جهانی پلیالفینها روشنتر به نظر میرسید. انتظار میرفت تولید و تجارت در خاورمیانه طی سه تا شش ماه بهتدریج احیا شود و مهمترین پیامد جنگ، یعنی اختلال در عرضه هیدروکربنها و پلیالفینها، پایان یابد.
پس از آن، صنعت دوباره با همان مشکلات پیش از جنگ مواجه میشد؛ از جمله تقاضای ضعیف، مازاد ظرفیت تولید در سطح جهان، فشار بر حاشیه سود تولیدکنندگان و ضرورت تعدیل بیشتر ظرفیتهای تولید.
اما اکنون به نظر میرسد این سناریو دیگر معتبر نیست.
چشمانداز بازار دوباره تغییر کرده است
تنها در یک هفته، ازسرگیری درگیریها در خلیج فارس، چشمانداز صنعت پلیالفین را برای ۱۲ ماه آینده و حتی فراتر از آن بهطور اساسی تغییر داده است.
دادههای جدید حملونقل دریایی نشان میدهد که عبور کشتیها از تنگه هرمز بار دیگر با اختلال روبهرو شده است. اگر این وضعیت ادامه یابد ــ که با توجه به اخبار منطقه محتمل به نظر میرسد ــ پیامدهای آن برای بازار جهانی پلیاتیلن و پلیپروپیلن میتواند گسترده و بلندمدت باشد.
ابعاد اختلال در بازار پلیاتیلن
پیش از آغاز درگیریها، صادرات پلیاتیلن از خاورمیانه و شمال آفریقا بهطور متوسط حدود ۴۵ هزار تن در روز بود.
در شدیدترین دوره اختلال، این رقم به حدود ۲۰ هزار تن در روز کاهش یافت؛ یعنی کاهش روزانه ۲۵ هزار تن که در مقیاس سالانه معادل بیش از ۹ میلیون تن عرضه است.
برای درک بهتر این عدد، کافی است بدانیم این میزان برابر با حذف ظرفیت تولید حدود ۱۸ مجتمع بزرگ پلیاتیلن در مقیاس جهانی از بازار است.
چنین کاهشی بدون تردید یک شوک بزرگ عرضه برای صنعت پلیاتیلن محسوب میشود.
اگر درگیری ادامه پیدا کند و صادرات از طریق تنگه هرمز همچنان مختل بماند، تولیدکنندگان منطقه ناچار خواهند شد مسیرهای جایگزین برای صادرات پیدا کنند؛ فرآیندی که ممکن است سالها زمان ببرد.
البته این تحلیل بر این فرض استوار است که مجتمعهای پتروشیمی، پالایشگاهها و واحدهای تولیدی خاورمیانه هدف حملات مستقیم قرار نگیرند. هرگونه آسیب به این تأسیسات میتواند بحران را بهمراتب شدیدتر کند.
تعدیل مصنوعی ظرفیت تولید جهانی
در ابتدای سال جاری، بازار جهانی پلیاتیلن با مازاد عرضه روبهرو بود. رشد تقاضا توان جذب ظرفیتهای جدید را نداشت و بسیاری از تولیدکنندگان با کاهش سودآوری مواجه بودند. به همین دلیل، کاهش نرخ بهرهبرداری یا تعطیلی برخی واحدهای تولیدی اجتنابناپذیر به نظر میرسید.
مرحله نخست درگیریها موقتاً این فشار را کاهش داد، اما انتظار میرفت با عادی شدن شرایط، دوباره مازاد عرضه به بازار بازگردد. اکنون شرایط تغییر کرده است.
اگر حدود ۹ میلیون تن پلیاتیلن امکان ورود به بازار جهانی را نداشته باشد، در عمل صنعت با نوعی تعدیل مصنوعی ظرفیت تولید روبهرو شده است؛ یعنی کارخانهها همچنان فعال هستند، اما محصولاتشان به بازار جهانی نمیرسد.
این وضعیت تعادل عرضه و تقاضا را بهبود میبخشد و نیاز به تعطیلی واحدهای تولیدی را به تعویق میاندازد.
برای تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه، چنین شرایطی به معنای افزایش نرخ بهرهبرداری، بهبود حاشیه سود و قدرت بیشتر در تعیین قیمتها خواهد بود.
اما برای خریداران، خبر چندان امیدوارکنندهای نیست.
در مورد پلیپروپیلن نیز اگرچه اثر عرضه کمتر است، اما همچنان قابل توجه محسوب میشود؛ بهطوریکه کاهش عرضه سالانه حدود ۳ میلیون تن برآورد میشود.
در صورت تداوم اختلال، عرضه جهانی محدودتر شده، تولیدکنندگان راحتتر افزایش هزینهها را به مشتری منتقل خواهند کرد و حاشیه سود آنها بهبود مییابد.
در نتیجه، انتظار میرود قیمت هر دو محصول پلیاتیلن و پلیپروپیلن در سطوح بالاتری تثبیت شود.
البته برخی کارناسان معتقدند که شرایط به بحران قیمتی دوران همهگیری کووید-۱۹ نخواهد رسید و مقایسه مناسبتر، بازار سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ است؛ بازاری که نسبت به شرایط ضعیف اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ قیمتها و سودآوری بالاتری داشت.
نقش تعیینکننده چین
در مرحله نخست بحران خلیج فارس، چین تا حدی شوک اولیه بازار را کاهش داد.
بین ماههای مارس تا مه، چین خرید نفت و پلیالفین را کاهش داد و همزمان به صادرکننده مهم پلیاتیلن تبدیل شد؛ تغییری که با نقش سنتی این کشور در بازار جهانی تفاوت داشت.اما این وضعیت دائمی نیست.
اگر چین دوباره به خریدار بزرگ نفت، پلیاتیلن و پلیپروپیلن تبدیل شود، فشار بر بازار از دو جهت افزایش خواهد یافت: افزایش واردات نفت چین باعث رشد هزینه خوراک خواهد شد. افزایش واردات پلیالفین، تقاضای جهانی را تقویت میکند.
ترکیب این دو عامل فضای بیشتری برای افزایش سود تولیدکنندگان ایجاد خواهد کرد.
صنایع مصرفکننده نیز تحت تأثیر قرار میگیرند
خاورمیانه تولیدکننده اصلی انواع پلیاتیلن شامل: پلیاتیلن سنگین (HDPE)، پلیاتیلن سبک (LDPE)، پلیاتیلن سبک خطی (LLDPE)، پلیپروپیلن (PP) است. بنابراین هم صنایع بستهبندی انعطافپذیر (Flexible Packaging) و هم بستهبندیهای سخت (Rigid Packaging) تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
با این حال، بیشترین فشار احتمالاً بر صنعت بستهبندیهای انعطافپذیر وارد میشود؛ زیرا وابستگی بیشتری به پلیاتیلن دارد. در مقابل، تولید بطریها، ظروف پلاستیکی و سایر محصولات قالبگیریشده نیز به دلیل استفاده گسترده از پلیاتیلن سنگین و پلیپروپیلن با افزایش هزینه مواجه خواهند شد.
فرصتی محدود برای بازیافت
این تحلیل عمدتاً درباره رزینهای نو (Virgin Resin) است، اما افزایش قیمت این مواد میتواند تا حدی به نفع تولیدکنندگان مواد بازیافتی باشد.
یکی از مشکلات اصلی صنعت بازیافت، رقابت با رزینهای نو در زمان پایین بودن قیمت آنهاست. بنابراین، افزایش قیمت پلیمرهای نو، هرچند تمام مشکلات صنعت بازیافت را حل نمیکند، اما فاصله قیمتی را کاهش داده و رقابتپذیری مواد بازیافتی را بهبود میبخشد.
پیام اصلی برای خریداران و تولیدکنندگان
برای تولیدکنندگانی که خارج از منطقه درگیری فعالیت میکنند، ادامه اختلال میتواند بازار بسیار مطلوبتری ایجاد کند. اما برای خریداران، شرایط متفاوت خواهد بود. بازار پلیالفینها احتمالاً بیش از آنکه شبیه اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ باشد، به شرایط سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ شباهت خواهد داشت.
در چنین بازاری: قیمتها احتمالاً در سطوح بالاتری باقی میمانند. تولیدکنندگان قدرت بیشتری برای انتقال افزایش هزینهها به مشتریان خواهند داشت. قدرت چانهزنی خریداران کاهش مییابد.امنیت تأمین مواد اولیه به یکی از مهمترین اولویتها تبدیل خواهد شد.
اگر این اختلال از یک بحران موقت به یک مشکل ساختاری تبدیل شود، لازم است کل معادلات عرضه و تقاضای جهانی پلیالفینها دوباره مورد بازنگری قرار گیرد. ماههای پیشرو احتمالاً با نوسانات و عدمقطعیت زیادی همراه خواهد بود. اگرچه کنترل روند درگیریها در اختیار فعالان بازار نیست، اما شناخت عوامل اثرگذار و بررسی سناریوهای مختلف میتواند به تولیدکنندگان، بازرگانان و مصرفکنندگان کمک کند تا تصمیمهای آگاهانهتر و هوشمندانهتری بگیرند.
