ایران برای بازگشت به ظرفیتهای قبلی با چالشهای بیشتری روبهرو است
به گفته کارشناسان، زیرساختهای ایران در ماههای اخیر خسارت بیشتری نسبت به همسایگانش متحمل شده و این موضوع مشکلات فنی ناشی از تحریمها را تشدید کرده است
پتروتحلیل- افزایش دوباره تولید و صادرات نفت ایران، حتی در صورتی که توافقی میان ایران و آمریکا به صلحی پایدار منجر شود و تردد کشتیها در تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ بازگردد، احتمالاً کندتر از سایر کشورهای منطقه خواهد بود. تحلیلگران معتقدند ایران برای بازگشت به ظرفیتهای قبلی با چالشهای بیشتری روبهرو است.
برخلاف بسیاری از تولیدکنندگان خاورمیانه، صنعت نفت ایران پیش از آغاز جنگ در ماه فوریه نیز به دلیل سالها تحریمهای غربی آسیب دیده بود. به گفته کارشناسان، زیرساختهای ایران در ماههای اخیر خسارت بیشتری نسبت به همسایگانش متحمل شده و این موضوع مشکلات فنی ناشی از تحریمها را تشدید کرده است.
کارول نخل، بنیانگذار شرکت مشاورهای کریستول انرژی، میگوید: «ایران به دلیل محدودیتهای ناشی از تحریمها و همچنین حملات گستردهتر به زیرساختهای انرژی و حملونقل خود، احتمالاً مسیر طولانیتری برای بازیابی در پیش خواهد داشت.»
جیم بورکهارد، معاون و رئیس تحقیقات بازار نفت در S&P Global Energy CERA، نیز معتقد است که در سه تا شش ماه آینده بخش عمده رشد تولید نفت منطقه از سوی سایر کشورهای حوزه خلیج فارس تأمین خواهد شد، اما ایران هم در نهایت میتواند تولید و صادرات خود را بهطور پایدار افزایش دهد.
تحلیلگران CERA در اواخر ماه مه پیشبینی کرده بودند که تولید نفت ایران تا پایان سال به حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز برسد.
بر اساس نظرسنجی تولید نفت اوپکپلاس توسط S&P Global Energy، ایران در ماه مه روزانه ۲.۵ میلیون بشکه نفت تولید کرده است. این رقم در ژانویه، پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۳.۱۹ میلیون بشکه در روز بود.
با این حال، مقامهای ایرانی ارقام بالاتری برای تولید پیش از جنگ ارائه میکنند. حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران، تولید پیش از جنگ را حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز اعلام کرده که از این میزان، ۱.۵ تا ۱.۶ میلیون بشکه صادر میشده است. به گفته او، تولید در دوران جنگ احتمالاً به حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
حسینی معتقد است ایران در کوتاهمدت نمیتواند به سطح تولید پیش از جنگ بازگردد، زیرا تخلیه ذخایر نفتی و فعالسازی دوباره چاههای بستهشده زمانبر است.
او گفت: «حدود دو هفته زمان لازم است تا مخازن ذخیره تخلیه شوند، کشتیها دوباره به حرکت درآیند و شرکت ملی نفت ایران تولید جدید را آغاز کند.»
به گفته او، تولید نفت ایران حتی پس از احیا نیز ممکن است بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ باقی بماند.
حسینی توضیح داد: «باید حدود یک میلیون بشکه ظرفیت تولید از طریق بازگشایی چاهها و انجام تعمیرات احیا شود. برنامه این است که از هفته آینده چاهها بهتدریج وارد مدار شوند. سرعت این روند به تخلیه مخازن و وضعیت بازسازی چاهها بستگی دارد.» او افزود که تجهیزات دیگری نیز نیازمند بررسی و تعمیر هستند.
وزارت نفت ایران به درخواستها برای اظهار نظر درباره برنامههای تولید پاسخی نداده است.
محسن قمصری، مدیر پیشین امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران گفت صادرات نفت ایران پیش از جنگ حدود ۲ میلیون بشکه در روز بوده است. او معتقد است در صورت پایداری توافق، تولید میتواند به ۴ میلیون بشکه در روز و صادرات به حدود ۲ میلیون بشکه در روز برسد.
قمصری گفت اطلاعات دقیقی درباره میزان تعطیلی چاهها ندارد، اما توضیح داد که در شرایط کاهش اجباری تولید، معمولاً ابتدا میدانهای نفتی خشکی و میادین غیرمشترک هدف قرار میگیرند.
ایران میتواند از طریق بازگرداندن تولید متوقفشده یا استفاده از ذخایر شناور و زمینی، صادرات خود را افزایش دهد.
او افزود: «اگر ایران بخواهد از ذخایر شناور خود استفاده کند، دسترسی به آنها سریع است. این کشتیها معمولاً خارج از منطقه مستقر هستند. از نظر فنی رسیدن به اهداف صادراتی دشوار نیست، اما بازاریابی، فروش، مذاکره و عقد قراردادها زمان میبرد.»
به اعتقاد قمصری، در صورت وجود ذخایر کافی، صادرات نفت ایران ممکن است ظرف حدود سه ماه به سطح پیش از جنگ بازگردد.
در هفتههای اخیر، قیمت نفت با این انتظار که نفت کشورهای خاورمیانه از جمله ایران دوباره وارد بازار شود، کاهش یافته است. قیمت نفت برنت که در ابتدای ژوئن بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه بود، تا ۱۸ ژوئن به ۷۷.۵ دلار در هر بشکه کاهش یافت.
آخرین بار که ایران از کاهش قابلتوجه تحریمها بهرهمند شد، سال ۲۰۱۵ و پس از امضای توافق برجام (JCPOA) با چین، فرانسه، آلمان، روسیه، بریتانیا، آمریکا و اتحادیه اروپا بود.
طبق آمار پلتس، ایران در ژوئیه ۲۰۱۵ روزانه ۲.۸۸ میلیون بشکه نفت تولید میکرد. این رقم تا فوریه ۲۰۱۶ تقریباً ثابت ماند، اما سپس به ۳.۱۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و روند صعودی خود را ادامه داد.
قمصری تأکید کرد که شرایط امروز با آن زمان متفاوت است: «آن زمان تنها مشکل، تحریمها و مسائل مربوط به بازاریابی و قراردادها بود، اما اکنون علاوه بر آنها با مشکلات فنی نیز روبهرو هستیم.»
در همین حال، مقامهای ایرانی اطلاعاتی درباره روند بازسازی تأسیسات نفتی آسیبدیده منتشر کردهاند. احمدرضا راستی، مدیرعامل شرکت نفت فلات قاره ایران، اعلام کرد که بازسازی سکوهای دریایی تولید نفت در میدان لاوان تا ۹۱ درصد پیشرفت داشته است.
او گفت: «تنها یک هفته پس از حادثه، ۵۰ درصد تولید منطقه احیا شد و تولید نفت از سر گرفته شد.»
عبدالله باباخانی، تحلیلگر انرژی مستقر در فرانکفورت، نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت خسارت واردشده به زیرساختهای انرژی ایران به چندین میلیارد دلار میرسد و برای بازسازی آنها باید از منابع مالی خارجی استفاده شود.
به گفته او، شرکتهای ایرانی تا زمان برگزاری انتخابات میاندورهای آمریکا فرصت دارند مجوزهای صادراتی و قراردادهای لازم برای تأمین تجهیزات موردنیاز این بازسازیها را دریافت کنند.
بر اساس توافق صلح میان ایران و آمریکا، ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی ایران در نظر گرفته شده است، هرچند هنوز مشخص نیست این منابع مالی قرار است از سوی چه کسانی تأمین شوند.
جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در نشست خبری ۱۸ ژوئن گفت: «تصور میکنم در امارات و برخی کشورهای دیگر سرمایه خصوصی برای این موضوع وجود داشته باشد، اما هنوز برای بحث درباره جزئیات بسیار زود است، زیرا همه چیز به تغییر رفتار ایران بستگی دارد.
