متانولسازهای ایرانی وارد فاز بقا شدهاند!
مدل قدیمی «گاز ارزان + صادرات خام به چین» دیگر جواب نمی دهد
وابستگی خطرناک متانول سازهای ایرانی به چین هم دردسرساز است، الان تقریباً مشتری اصلی متانول ایران چین است. این وابستگی بعد از تحریمها شدیدتر شد و مشکل اینجاست که چین خودش تولیدکننده بزرگ متانول است و قدرت چانهزنی بالایی دارد...
پتروتحلیل- متانولسازهای ایرانی بعد از جنگ و تنشهای اخیر، وارد یک دوره بسیار حساس شدهاند؛ نه فقط بهخاطر ریسک ژئوپلیتیک، بلکه چون چند بحران همزمان روی صنعت فشار آورده است؛ کمبود شدید گاز، افت تولید، محدودیت صادرات، وابستگی بالا به چین و کاهش حاشیه سود جهانی متانول. این در حالی است که بزرگترین مشکل متانول سازان ایرانی کمبود گاز و ناترازی انرژی است. صنعت متانول ایران کاملاً گازمحور است. بعد از تنشها و فشار روی زیرساخت انرژی، اولویت گاز به مصرف خانگی داده شد و پتروشیمیها خوراک کمتری گرفتند. طبق گزارشها، حدود ۲۰ تا ۲۲ میلیون تن ظرفیت پتروشیمی کشور بلااستفاده مانده و تولید واقعی صنعت بهطور جدی زیر ظرفیت اسمی است، همچنین بعضی متانولسازها در زمستان عملاً با ظرفیت حداقلی کار کردند. در همین حال افت شدید تولید و صادرات سبب شد تا در سال ۱۴۰۴ تولید متانول بعضی شرکتهای بورسی حدود ۴۵٪ افت کند. صادرات هم کاهش یافته، چرا که خوراک گاز کم شده و حملونقل و بیمه سختتر شده، همچنین ریسک منطقهای بالا رفته و مشتریها محتاطتر شدهاند. اما نکته مهم این است که با وجود افت حجم صادرات، رشد دلار باعث شده درآمد ریالی شرکتها تا حدی حفظ شود، یعنی از نظر عملیاتی فشار زیاد است ولی از نظر ریالی، بعضی شرکتها هنوز سود میسازند.
اما وابستگی خطرناک متانول سازهای ایرانی به چین هم دردسرساز است، الان تقریباً مشتری اصلی متانول ایران چین است. این وابستگی بعد از تحریمها شدیدتر شد و مشکل اینجاست که چین خودش تولیدکننده بزرگ متانول است و قدرت چانهزنی بالایی دارد. همچنین هر زمان تقاضای MTO چین کم شود، متانول ایران سریع آسیب میبیند، در واقع ایران تنوع بازار ندارد و این ریسک بزرگی است.
از سوی دیگر سودآوری آینده دیگر مثل قبل نیست؛ قبلاً متانولسازها فقط با صادرات خام سود عالی میگرفتند، الان شرایط فرق کرده؛ قیمت جهانی متانول ضعیفتر شده و هزینه خوراک بالا رفته ، همچنین محدودیت انرژی شدیدتر شده و رقابت عربستان و قطر بیشتر شده است. برای همین کارشناسان میگویند مدل «خامفروشی متانول» دیگر آینده مطمئنی ندارد.
اما به گفته کارشناسان؛ مسیر نجات برای متانول سازهای ایرانی می تواند تبدیل متانول به محصولات پاییندستی باشد و دولت و صنعت حالا جدیتر دنبال این هستند که متانول را به بنزین (MTG)، پروپیلن (MTP)، الفینها و محصولات شیمیایی با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کنند. چون صادرات خام متانول سود کمتری دارد، همچنین ریسک تحریم بالاتری دارد و به نوسانات چین وابسته است.
در همین حال بعد از جنگ و تنشهای منطقهای، متانولسازهای ایرانی وارد فاز «بقا و بازطراحی» شدهاند، نه فاز توسعه سریع. شرکتهایی که خوراک پایدارتر دارند و نزدیک آب و صادراتاند، همچنین بدهی کم دارند و به زنجیره پاییندستی وصل شوند، احتمالاً دوام میآورند. ولی مدل قدیمی «گاز ارزان + صادرات خام به چین» دیگر مثل دهه قبل جواب نمیدهد.
